Mùa hoa gạo

 

Tại Việt Nam, hoa gạo (còn được gọi là hoa mộc miên hay hoa pơ-lang) phổ biến nhất ở miền Bắc và vùng cao Tây Bắc. Đây là loài hoa mang tính biểu tượng, gắn liền với hình ảnh làng quê yên bình của đồng bằng Bắc Bộ và những triền đồi hùng vĩ của vùng cao. Dưới đây là những khu vực hoa gạo xuất hiện nhiều và đẹp nhất :

1. Vùng đồng bằng Bắc Bộ (Gắn liền với làng quê, đình chùa)

Ở vùng đồng bằng, cây gạo thường được trồng ở đầu làng, bên bến nước, bờ đê hoặc trong khuôn viên các ngôi chùa cổ kính. Khi hoa nở vào khoảng tháng 3 dương lịch, cây sẽ rụng hết lá, chỉ còn lại những bông hoa đỏ rực như thắp lửa giữa trời xuân.

- Hà Nội : Ta có thể ngắm hoa gạo ngay giữa trung tâm tại cây gạo cổ thụ bên hồ Gươm hoặc trong khuôn viên Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (phố Tràng Tiền). Ở vùng ngoại thành, nổi tiếng nhất là thôn Đoan Nữ (Mỹ Đức) với con đường hoa gạo rực rỡ dọc bờ sông, hoặc tại các ngôi chùa cổ như Chùa Thầy (Quốc Oai) và dọc suối Yến ở Chùa Hương.

- Ninh Bình : Hoa gạo ở đây nở dọc theo hai bên bờ sông Ngô Đồng (khu vực bến đò Tam Cốc), quanh đền thờ Vua Đinh - Vua Lê (Cố đô Hoa Lư) hay đền Thái Vi, tạo nên bức tranh thủy mặc giao thoa giữa thiên nhiên và lịch sử.

- Các tỉnh thành khác : Thái Bình, Nam Định, Hải Dương, Bắc Giang, Thanh Hóa... đều có những rặng gạo cổ thụ ven đê hoặc bên các mái đình làng rất thơ mộng.

2. Vùng núi cao Tây Bắc và Đông Bắc (Vẻ đẹp hoang sơ)

Khác với vẻ mộc mạc của làng quê đồng bằng, hoa gạo ở vùng cao mang nét đẹp kiêu hãnh và mạnh mẽ giữa núi non trùng điệp. Người dân đồng bào Tây Bắc thường gọi loài hoa này là hoa pơ-lang.

- Hà Giang : Dọc theo dòng sông Nho Quế hay con đường từ Quản Bạ, Yên Minh lên Đồng Văn, những cây gạo mọc xen đá tai mèo, nở hoa đỏ thắm tạo nên một sự tương phản tuyệt đẹp với sắc xanh của núi rừng.

- Điện Biên & Sơn La : Hoa gạo phân bố nhiều dọc các tuyến đường quanh thành phố Điện Biên Phủ, huyện Mường Ảng, Điện Biên Đông hay dọc quốc lộ ven sông Đà. Hoa thường mọc gần các bản làng của người Thái, người Mông, tô điểm cho sắc màu vùng biên viễn.

3. Thời điểm ngắm hoa gạo đẹp nhất :

Hoa gạo chỉ nở một lần trong năm, kéo dài khoảng 2 - 3 tuần vào tháng 3 dương lịch (giai đoạn cuối xuân đầu hạ). Dân gian Việt Nam có câu tục ngữ quen thuộc gắn liền với mùa hoa này : "Bao giờ cho đến tháng ba, hoa gạo rụng xuống bà già cất chăn" - dấu hiệu báo hiệu mùa lạnh đã kết thúc và thời tiết bắt đầu ấm lên.

 

Đối với một nhiếp ảnh gia thuộc hệ "săn khoảnh khắc" như Minh, cái nắng cái gió của dải đất miền Trung nắng cháy đã quá quen thuộc. Nhưng trong lòng anh luôn có một khoảng trống dành cho một giấc mơ màu đỏ - màu của hoa pơ-lang (hoa gạo) Tây Bắc. Sau nhiều năm lỡ hẹn, vào một ngày đầu tháng Ba, khi nghe người bạn ở Điện Biên báo tin: "Hoa nở rộ rồi, ra mau không rụng hết !", Minh lập tức gom gác lại mọi công việc, gói gọn bộ gear máy ảnh thân thuộc và bắt đầu chuyến hành trình nghìn cây số.

- Chặng đường dài và cái chạm mặt đầu tiên

Hành trình từ miền Trung ra đến Điện Biên không hề dễ dàng. Sau chuyến bay ra Hà Nội, Minh chọn cách bắt xe khách đêm lên Điện Biên để kịp đón bình minh vùng cao. Suốt mười tiếng đồng hồ trên chiếc xe giường nằm uốn lượn qua những cung đèo ngoằn ngoèo, Minh không ngủ được nhiều. Trong đầu anh chỉ hiện lên những bố cục, những góc máy mà anh đã lướt xem hàng trăm lần trên mạng.

Khoảng 6 giờ sáng, chiếc xe cán đích thành phố Điện Biên Phủ. Bước xuống xe, cái không khí se lạnh, trong lành của buổi sớm mai vùng cao làm Minh tỉnh hẳn người. Anh thuê ngay một chiếc xe máy số - người bạn đồng hành tốt nhất cho các nhiếp ảnh gia – rồi cột chặt chiếc balo máy ảnh phía sau, bắt đầu lao vào những cung đường bao quanh lòng chảo Điện Biên.

- Khung hình thứ nhất : "Lửa" trên vách đá Mường Ảng

Điểm đến đầu tiên của Minh là khu vực huyện Mường Ảng. Khi chiếc xe máy vượt qua một khúc cua khuất, Minh bỗng phanh gấp, suýt chút nữa là reo lên thành tiếng.

Trước mắt anh là một cây gạo cổ thụ sừng sững bám vào vách đá tai mèo. Cây hoàn toàn không còn một chiếc lá xanh nào, chỉ có hàng ngàn bông hoa năm cánh dày cộp, đỏ rực như một ngọn đuốc khổng lồ đang bùng cháy giữa nền trời xám xịt của sương mù chưa tan.

Minh nhanh chóng dựng xe, lôi chiếc máy ảnh với ống kính tele ra. Anh quỳ rạp xuống vệ đường ẩm ướt, bắt trọn khoảnh khắc một chú chim hút mật đang nghiêng mình bên nhụy hoa đọng sương sớm. Tiếng màn trập "tạch, tạch, tạch" vang lên giòn giã trong không gian tĩnh mịch. Khung hình đầu tiên hoàn hảo đến mức anh phải mỉm cười mãn nguyện.

- Khung hình thứ hai : Sắc đỏ bên dòng Nậm Rốm và tà áo Cóm

Quá trưa, Minh di chuyển dọc theo thung lũng ven dòng sông Nậm Rốm. Nắng tháng Ba ở Điện Biên bắt đầu bừng lên, rọi xuống dòng nước trong vắt. Tại đây, anh bắt gặp một rặng gạo mọc san sát nhau dọc bờ sông, soi bóng đỏ rực xuống làn nước xanh lục bảo.

Nhưng bức ảnh "để đời" của chuyến đi lại đến hoàn toàn bất ngờ. Khi Minh đang loay hoay tìm góc máy né đường dây điện, từ phía xa, một tốp các thiếu nữ người Thái mặc áo Cóm trắng, thắt bao sương xanh, váy đen tuyền đang đi nương về. Họ đi qua ngay dưới gốc cây gạo cổ thụ.

Đúng lúc đó, một cơn gió ngàn thổi qua. Hàng chục bông hoa gạo xoay tròn trong không trung rồi rơi rụng, tạo thành một cơn mưa màu đỏ bao bọc lấy những cô gái bản. Minh lập tức chuyển sang ống kính góc rộng, hạ thấp máy để lấy được cả thảm hoa đỏ dưới đất, tà áo trắng tinh khôi của người thiếu nữ và tán hoa rực rỡ phía trên.

"Bức ảnh này có hồn quá!" - Minh thầm nghĩ khi nhìn lại màn hình LCD. Nó không chỉ có hoa, nó có cả cái nhịp sống, cái tình của con người Tây Bắc.

- Khung hình cuối cùng : Hoàng hôn buông trên mái nhà sàn

Điểm dừng chân cuối cùng trong ngày của Minh là một bản làng nhỏ thuộc huyện Điện Biên Đông. Anh kiên nhẫn ngồi chờ trên một sườn đồi đối diện bản từ lúc 4 giờ chiều để săn "giờ vàng" (golden hour).

Khi mặt trời lặn dần sau những rặng núi xa xôi, ánh hoàng hôn vàng rực như mật ong bao phủ lên những mái nhà sàn rêu phong. Khói bếp từ các nếp nhà bắt đầu bay lên, quyện thành những dải lụa mờ ảo ôm lấy cây gạo đầu bản. Dưới gốc cây, một đàn trâu thong dong bước đi, rảo bước về chuồng sau một ngày ra đồng.

Minh bấm máy liên tục, bắt lấy cái khoảnh khắc sự dữ dội của sắc đỏ hoa gạo hòa quyện vào sự bình yên đến nao lòng của cuộc sống vùng cao.

- Kết thúc chuyến đi : Chiếc balo đầy ắp "lửa"

Tối hôm đó, ngồi trong một quán ăn nhỏ tại thành phố Điện Biên, thưởng thức đĩa thịt trâu gác bếp và nhấp ngụm rượu sâu chít ấm nồng, Minh lật xem lại thành quả cả ngày. Thẻ nhớ của anh đã đầy ắp, và quan trọng hơn, giấc mơ của chàng nhiếp ảnh gia miền Trung đã được lấp đầy bằng sắc đỏ kiêu hãnh của hoa pơ-lang.

Anh nhận ra, hoa gạo ở miền Trung quê anh cũng có, nhưng chỉ có ở Điện Biên, giữa cái hùng vĩ của núi rừng và nét hoang sơ của bản làng, hoa gạo mới thực sự sống một cuộc đời rực rỡ và phóng khoáng nhất. Chuyến đi khép lại, nhưng màu đỏ ấy chắc chắn sẽ còn "cháy" trong những tác phẩm của Minh rất lâu về sau.

 

Ba năm sau chuyến ngược ngàn ra Điện Biên, cuộc sống đưa đẩy Minh rời dải đất miền Trung để vào Sài Gòn lập nghiệp. Giữa phố thị phồn hoa, náo nhiệt và những làn xe hối hả, Minh gặp Kha - một chàng họa sĩ trẻ có đôi mắt thâm trầm nhưng ngập tràn xúc cảm. Kha bị thương tật ở chân sau một tai nạn, mọi sinh hoạt và thế giới sáng tạo của anh chỉ gói gọn trong căn gác trọ nhỏ đơn sơ nằm sâu trong một con hẻm nhỏ Sài Gòn. Số phận giữ chân Kha lại một chỗ, nhưng tâm hồn anh thì chưa bao giờ ngừng bay bổng.

Sự đồng điệu của hai tâm hồn nghệ sĩ đã gắn kết họ. Một buổi chiều mưa Sài Gòn bất chợt, Minh mang tập ảnh "Săn hoa gạo Điện Biên" năm xưa đến tặng Kha.

Sắc đỏ hồi sinh trên toan vải

Khi Kha lật giở từng trang ảnh, đôi mắt anh sáng rực lên một thứ ánh sáng kỳ diệu. Anh chạm tay lên những tấm ảnh như thể đang chạm vào cái lạnh se sắt của sương mù Tây Bắc, vào lớp vỏ xù xì của những cây pơ-lang cổ thụ. Kha thốt lên, giọng run run vì xúc động: "Đẹp quá Minh ơi... Tiếc là cái chân này chẳng cho mình đi xa được. Cho mình xin phép được vẽ lại chúng nhé? Mình muốn đưa cái rực rỡ này vào căn phòng này."

Và thế là, suốt hai tháng ròng rã, căn gác nhỏ của Kha biến thành một xưởng nghệ thuật biệt lập. Minh thỉnh thoảng ghé qua, chỉ thấy Kha lặng lẽ ngồi bên giá vẽ, chiếc chân đau gác sang một bên. Tiếng cọ quẹt vào toan vải sột soạt, mùi màu dầu nồng đượm hòa vào không khí. Kha không chép lại ảnh của Minh một cách máy móc; anh dùng cọ để "dịch" những ký ức, những câu chuyện mà Minh kể thành ngôn ngữ của màu sắc và đường nét.

Cái hồn hoa gạo thắp sáng gian phòng đơn sơ

Ngày Kha hoàn thành bức tranh cuối cùng và mời Minh đến xem, Minh đã hoàn toàn chết lặng ngay khi vừa bước chân qua cánh cửa.

Căn gác trọ vốn dĩ tuềnh toàng, ẩm thấp bỗng chốc như bị xóa nhòa boundaries (ranh giới). Cái hồn của hoa gạo Điện Biên không còn nằm trên mặt giấy phẳng lì nữa, nó sống động, phảng phất và bao trùm khắp không gian :

Sắc đỏ biết thở : Trên bức toan lớn nhất treo giữa phòng, Kha vẽ lại rặng gạo bên bờ sông Nậm Rốm. Nhưng sắc đỏ của Kha không chỉ là màu đỏ của hoa, đó là màu đỏ của máu, của lửa, của thứ sức sống mãnh liệt trỗi dậy từ đá xám. Những nhát cọ dày dặn, gồ ghề tạo nên độ nổi cho từng cánh hoa, khiến Minh có cảm giác nếu chạm tay vào, anh sẽ cảm nhận được độ mọng và hơi ấm của đóa pơ-lang vừa rụng.

Ánh sáng của sương và khói : Kha đã xử lý ánh sáng một cách tài tình. Bức tranh vẽ mái nhà sàn vùng cao không rực rỡ mà bảng lảng một màu xám bạc của sương núi và khói bếp. Sắc đỏ của hoa gạo lúc này mờ ảo, lúc ẩn lúc hiện, gợi lên một nỗi nhớ quê hương, nhớ đại ngàn da diết. Nó khiến không gian chật hẹp của căn phòng như mở ra một thung lũng lộng gió.

Sự sống trong bóng tối : Ngay cả góc tối nhất của căn phòng, nơi Kha treo bức tranh hoàng hôn Mường Thanh, cũng rực lên một thứ năng lượng kỳ lạ. Những đốm đỏ thẫm như những đốm than hồng âm ỉ cháy trong đêm, sưởi ấm cho cả góc phòng lạnh lẽo.

Sự giao thoa của hai tâm hồn nghệ sĩ

Minh đi chậm lại, ngắm nhìn từng bức tranh mà hốc mắt cay xè. Anh nhận ra, nếu ống kính của anh đã bắt trọn khoảnh khắc chân thực của thiên nhiên, thì nét cọ của Kha đã thổi vào đó cái khao khát tự do mãnh liệt của một con người bị giam cầm trong thân thể tật nguyền.

Kha không thể đi đến Điện Biên, nhưng bằng tình yêu và tài hoa, anh đã mang cả mùa xuân Tây Bắc về ngay giữa lòng Sài Gòn. Hoa gạo của Kha không chỉ mọc bằng đất, bằng nước, mà nó mọc lên từ niềm tin, từ sự đồng điệu của hai người bạn tri kỷ.

Trong gian phòng đơn sơ ấy, thỉnh thoảng tiếng guitar của Kha thanh thoát như xen lẫn vào tiếng ồn ào xa vọng của phố thị, thế rồi hai người đàn ông vẫn cứ ngồi lặng yên bên nhau, thưởng thức những giọt cà phê đắng, bao quanh bởi một rừng hoa gạo đỏ rực đang thầm thì kể câu chuyện của đại ngàn.